de PVV

‘Toen een oudere man in de klas ermee werd geconfronteerd dat hij connecties had met de MIVD was hij meteen weg”

Geert Tomlow

Het zou niet de eerste keer zijn dat de Nederlandse inlichtingendiensten zich richten op politieke partijen. In de tijd van de Koude Oorlog was de Communistische Partij Nederland met stip doelwit nummer 1 van de voorloper van de AIVD, de BVD.

Maar ter rechterzijde van het politiek spectrum? Jammer genoeg weten we daar nog maar vrij weinig van. In het recent verschenen rapport over extreemrechts in Nederland natuurlijk geen woord over de PVV. Maar betekent dat ook dat de diensten de partij volledig met rust laten?

Door een fout in 2008 plaatste de Provincie Noord Brabant per ongeluk het volledige archief van voormalig Commissaris van Koninging Dries van Agt online. Per ongeluk in zijn geheel, want een deel betrof geheime BVD informatie. Analyses en verslagen die naar van Agt waren gezonden, over bijvoorbeeld de Rode Jeugd, de Molukse treinkapers en …. de Centrumpartij.

Het rapport over de Centrumpartij dateert van 10 oktober 1983 en bestaat uit 7 pagina’s en 2 bijlages. Het is geschreven na de winst van de Centrumpartij bij de gemeenteraadsverkiezingen in Almere (!).

De BVD melde dat er geen houvast is te vinden in de statuten voor een oordeel over de vraag of er sprake is van een on- cq anti-democratisch, fascistisch of racistisch denken.

Al snel komt de BVD op een punt dat, mocht de AIVD nog steeds hetzelfde analysekader gebruiken, onmiddelijk reden tot kamervragen zal zijn van Geert Wilder. De BVD schreef dat ‘ het programmapunt over de staatsinrichting een bedenkelijk element is. Het vermeld immers dat de Nederlandse staat zijn voornaamste bestaansrecht ontleent aan het behoud en uitbouwen van de Nederlandse cultuur, zoals die zich in de loop der Nederlandse geschiedenis volgens christelijke en humanistische waarden heeft ontwikkeld.

De BVD constateerde bovendien dat dit ‘ volks-nationalistisch‘ denken in de praktijk tevens tot uiting komt in de benadering van het vreemdelingenvraagstuk. De partij zou zich ‘provocerend’ opgesteld hebben en eenzijdig een programmapunt benadrukken.

Uit een vergelijking met de NSB en Boerenpartij concludeerde de BVD dat de Centrumpartij ‘zich weliswaar ten aanzien van vreemdelingen onverdraagzaam presenteert, maar dat program noch kiezersaanhang wettigen te spreken van een groepering die – als zodanig – een gevaar vormt voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde‘.

Toch vond de BVD destijds een kapstok om de Centrumpartij nog te kunnen volgen. Immer, stelde de dienst, ‘ontwikkeling in de doelstelling en in het leiderschap van de partij – vanwege toch te maken bedenkingen – dient met enige waakzaamheid gevolgd te worden om te verhoeden dat de Nederlandse overheid te eniger tijd toch voor ongewenste verrassingen zou worden gesteld‘.

Zouden AIVD en MIVD niet eenzelfde soort van waakzaamheid betrachten ten aanzien van de PVV?

de screening

Van Dam wijst erop dat zijn dienst een “strak afgebakende rol” heeft, waarvan de bevoegdheden “tot achter de komma” geregeld zijn. Op eigen initiatief zal de dienst daarom geen onderzoek instellen. “We mogen niet eens naslag doen op internet.” Dan zou de dienst zich immers al ‘actief’ opstellen richting de politiek. “De partijvoorzitter is zelf verantwoordelijk voor de screening.”
NRC weblog 12 november 2010


Met  onthullingen over het criminele verleden van het PVV Tweedekamerlid Eric Lucassen en de fraude door zijn collega James Sharp duikt in alle media de vraag op waarom potentiele leden van de Tweede Kamer niet gescreend worden door de AIVD.

Er wordt natuurlijk wel degelijk ‘gescreend’ door de AIVD. In de aanloop naar de verkiezingen schreef de dienst aan Geert Wilders dat PVV kandidaat Gidi Markuszower  een risico zou  hebben gevormd voor de integriteit van Nederland  en betrokken zou zijn geweest bij een organisatie die informatie heeft overgedragen aan een buitenlandse mogendheid.

Ook andere partijen zijn door de AIVD in het verleden op de hoogte gesteld van malversaties van leden met een bestuurlijke functie. In Amsterdam zond de AIVD een ambtsbericht over de VVD’er Henk Rieske, fractievoorzitter van een stadsdeelraad. In een ambtsbericht aan de VVD schreef de AIVD dat Rieske actief en bewust betrokken was bij het helen van illegaal gegenereerde gelden.

In 1997 zocht het PvdA-bestuur zelf contact met de AIVD met de vraag om het net gekozen Beverwijkse gemeenteraadslid Faiz Yerlibucak te screenen. Hij werd door enkele leden beschuldigd van lidmaatschap van de extreemrechtse Gijze Wolven. Het AIVD onderzoek pleitte hem juist vrij.

De partijen kunnen bij ernstige twijfel aankloppen bij de AIVD en als de AIVD zelf iets tegenkomt over mogelijk malafide kandidaten dan worden de partijen ook geinformeerd. Deze manier van screenen wordt nog steeds toegepast.

In tegenstelling tot wat AIVD woordvoerder Sander van Dam tegen NRC Handelsblad zegt mag de AIVD zich dus best wel ‘actief’ opstellen richting de politiek.

Belangrijkste wettelijke taak is immers het verrichten van onderzoek met betrekking tot organisaties en personen die door de doelen die zij nastreven, dan wel door hun activiteiten aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde, dan wel voor de veiligheid of voor andere gewichtige belangen van de staat.

Misschien wel fijn dus dat de AIVD voorkomt dat figuren als Markuszower geen kans krijgen in de politieke arena. Maar laat de dienst zich inderdaad beperken tot die ernstige figuren.  In het open politieke debat gecombineerd met grondig journalistiek werk wordt de waarheid over kleinere vissen toch wel achterhaald.

het borghouts rapport

“Er werd door de directeur heel kort door de bocht geredeneerd van: ‘Oh, dus deze man is niet te vertrouwen want hij gaat om met criminelen en dan ligt zo meteen het kroonjuweel van de MIVD op straat.”

Het rapport van de Commissie Borghouts over twee uit de hand hand gelopen spionnen en vooral de reactie daarop van de dienst mag zelfs niet vertrouwelijk naar de Tweede Kamer van de kersverse minister van Defensie Hans Hillen. De reden: het rapport bevat informatie betreffende de bronnen, de werkwijze en het actuele kennisniveau van de MIVD.

Maar in deze kwestie gaat het natuurlijk om het tegenstrijdig advies dat de Commissie Borghouts en de Comissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten gaven over het al dan niet intrekken van de ‘Verklaring van Geen Bezwaar’ van de twee betrokken ex-medewerkers van de MIVD.  Borghouts concludeerde destijds dat de VGB niet ingetrokken had moeten worden, de CTIVD vond dat de MIVD dat wel terecht had gedaan. De minister schreef in reactie op het CTIVD onderzoek dat de betrokkene wel in aanmerking voor een beperkte VGB, waardoor ze wel in aanmerking kunnen komen voor een andere baan bij Defensie.

De minister van Defensie heeft naar aanleiding van deze verschillende visies en ‘om iedere schijn van vooringenomenheid en belangenverstrengeling weg te nemen’  de Commissie Borghouts gevraagd het voornemen tot intrekking van de VGB te laten beoordelen.

Natuurlijk zou het rapport Borghouts voor leden van het parlement in ieder vertrouwelijk ter inzage beschikbaar moeten worden gesteld. Interessant is het zeker dat deze beide commissies tot een andere conclusie komen.